Phân tích pháp lý về quyền Tổng thống trong đề xuất Mỹ bán ‘Thẻ Vàng’ nhập cư (Gold Card) với giá 5 triệu USD

Dưới góc độ chuyên gia pháp lý, đề xuất của Tổng thống Donald Trump về việc bán “Thẻ Vàng” (Gold Card) với mức phí 5 triệu USD, nhằm cấp quy chế thường trú hoặc lộ trình quốc tịch cho người nước ngoài, đặt ra câu hỏi quan trọng: Liệu Tổng thống có thể tự quyết định một chính sách nhập cư như vậy mà không cần Quốc hội thông qua hay không?

Dưới đây là phân tích chuyên sâu trên ba khía cạnh:

1. Cơ sở Hiến pháp và khung pháp lý nhập cư.
2. Tiền lệ lịch sử về quyền hạn hành pháp trong lĩnh vực nhập cư.
3. Khả năng phản đối từ Quốc hội và Tòa án.

1. Cơ sở Hiến pháp và khung pháp lý nhập cư

Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền quyết định các vấn đề liên quan đến nhập cư và nhập tịch. Khoản 8 Điều I quy định Quốc hội có thẩm quyền đặt ra “các quy tắc thống nhất về nhập tịch”. Trong khi đó, Tổng thống chỉ nắm quyền hành pháp, có trách nhiệm thực thi luật do Quốc hội ban hành, chứ không được tự ý làm trái hoặc ban hành chính sách mới vượt quá khuôn khổ luật.

Luật Di trú và Quốc tịch (INA) là nền tảng pháp lý điều chỉnh tất cả các diện visa và thẻ xanh (thường trú). Mọi chi tiết như diện đầu tư EB-5, số vốn tối thiểu, số lượng visa cấp hằng năm… đều do Quốc hội quy định. Vì vậy, nếu muốn tạo ra một diện mới có bản chất “bán quyền thường trú” để thu tiền vào ngân sách, Nhà Trắng phải được Quốc hội chấp thuận hoặc phải có quy định từ trước cho phép làm như vậy. Chưa có quy định nào trao quyền cho Tổng thống bán thẻ xanh trực tiếp lấy tiền mà không gắn với các điều kiện đầu tư, tạo việc làm theo chuẩn mực EB-5 hiện hành.

2. Tiền lệ lịch sử về quyền hạn hành pháp trong lĩnh vực nhập cư

Trong lịch sử, một số tổng thống từng ban hành các sắc lệnh liên quan đến nhập cư, nhưng chủ yếu là tạm hoãn trục xuất (ví dụ DACA), hay tạm thời cấm nhập cảnh một số nhóm người (ví dụ Travel Ban). Khi các lệnh này mở rộng mạnh mẽ phạm vi cho phép người nước ngoài ở lại, Tòa án liên bang thường xem xét liệu Nhà Trắng có lạm quyền hay không.

• Trường hợp DACA và DAPA: Chính quyền Obama tạm hoãn trục xuất cho nhóm người nhập cư không giấy tờ đến Mỹ từ nhỏ hoặc là cha mẹ của công dân Mỹ. Tuy nhiên, chương trình này không trao thẻ xanh hay quốc tịch vĩnh viễn, mà chỉ hoãn thi hành lệnh trục xuất. Dẫu vậy, DAPA vẫn bị chặn bởi Tòa án vì bị cho là vượt quá giới hạn mà INA cho phép.
• Trường hợp Travel Ban: Tổng thống Trump năm 2017 ban hành lệnh cấm nhập cảnh từ một số nước Hồi giáo. Cuối cùng, Tòa án Tối cao ủng hộ lệnh cấm dựa trên quyền đình chỉ nhập cảnh vì lý do an ninh quốc gia (một thẩm quyền có sẵn trong INA). Tuy nhiên, đây là hành động hạn chế nhập cư, chứ không phải mở rộng hay sửa đổi tiêu chí cấp quy chế thường trú.

Không có tiền lệ nào cho thấy Tổng thống Mỹ được phép ban hành chương trình “bán” quyền thường trú để thu tiền; các chính sách hành pháp từng ban hành nếu vượt khung luật quy định thường bị tòa chặn hoặc gây tranh cãi.

3. Khả năng phản đối từ Quốc hội và Tòa án

Nếu một vị Tổng thống cố gắng triển khai “thẻ vàng” mà không dựa trên điều chỉnh từ Quốc hội, sẽ có nhiều phương thức ngăn chặn:

1. Phản ứng từ Quốc hội:
   • Quốc hội có quyền tối thượng trong việc thiết lập quy tắc nhập cư. Họ có thể lập tức thông qua đạo luật hoặc cài điều khoản vào luật ngân sách nhằm cấm hoặc vô hiệu hóa nguồn kinh phí liên bang cho chương trình.
   • Các ủy ban giám sát có thể mở điều trần, gây sức ép chính trị, thậm chí đe dọa không phê chuẩn các dự luật hay nhân sự quan trọng nếu Nhà Trắng vẫn tiếp tục chương trình trái ý Quốc hội.
2. Thách thức tại Tòa án:
   • Tiểu bang hoặc cá nhân/tổ chức có lợi ích liên quan có thể kiện chính quyền liên bang, lập luận rằng chương trình “Gold Card” vi phạm Luật Di trú và Quốc tịch, vượt quá thẩm quyền được luật trao.
   • Việc “thẻ vàng” không có chỗ trong bất kỳ quy định hiện có nào, nên đây dễ bị xem là tạo lập một quy chế nhập cư mới mà đáng lẽ phải do Quốc hội quyết.
   • Tòa án liên bang có thể ban hành lệnh tạm thời chặn chương trình trong lúc xem xét vụ kiện, như đã từng làm với một số sắc lệnh nhập cư của Obama và Trump trước đây.

Kết luận

Về mặt nguyên tắc, Tổng thống chỉ sở hữu quyền thực thi và quản lý nhập cư trong phạm vi nhất định, không có quyền lập quy tắc mới mâu thuẫn hoặc vượt khỏi quy định của Quốc hội. Đề xuất “thẻ vàng” với giá 5 triệu USD, về bản chất, thiết lập một diện định cư chưa từng có tiền lệ và không được INA hay các đạo luật khác cho phép. Do đó, nếu ông Trump hoặc bất kỳ Tổng thống nào muốn chính thức hóa một chương trình “thẻ vàng” như vậy, phải có sự đồng thuận của Quốc hội thông qua việc sửa đổi hoặc ban hành luật nhập cư liên quan.

Nếu chương trình “thẻ vàng” nhập cư Mỹ với giá 5 triệu USD này được thông qua, nó có thể làm thay đổi diện visa EB-5 hiện tại, đặc biệt là mức đầu tư 800.000 USD đang được áp dụng. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà đầu tư đang có ý định lấy thẻ xanh Mỹ thông qua chương trình EB-5. Dù đề xuất này có thể mở ra một phương án đầu tư định cư mới, tính khả thi và thời gian thực thi vẫn cần được đánh giá kỹ lưỡng. Nếu được phê duyệt, chương trình có thể mất vài tháng để hoàn tất các quy trình triển khai. Vì vậy, các nhà đầu tư có kế hoạch lấy thẻ xanh Mỹ nên cân nhắc quyết định ngay lúc này để tận dụng mức đầu tư hiện tại trước khi có bất kỳ thay đổi nào diễn ra.

IMM Group

| Xem thêm:

1. Top 2 dự án trọng điểm lấy thẻ xanh đang được chính phủ Mỹ ưu tiên xét duyệt nhanh hồ sơ EB-5
2. Tổng thống Donald Trump muốn Mỹ bán ‘thẻ vàng’ nhập cư với giá 5 triệu USD